HỘI CHỨNG “HẬU COVID-19” Ở TRẺ EM     

BS. Nguyễn Thị Chiên

                                           Khoa Nhi cấp cứu - Hồi sức tích cực và chống độc 

Thống kê mới nhất của Bộ Y Tế công bố tính từ đầu mùa dịch COVID-19 đến nay, tỷ lệ mắc Covid-19 của trẻ dưới 18 tuổi ở Việt Nam là 19,2%, tương đương khoảng hơn 490.000 trẻ, trong đó lứa tuổi mắc nhiều nhất là từ 6-12 tuổi chiếm 8%. Tỷ lệ tử vong ở trẻ em do COVID-19 chiếm 0,42% so với tỷ lệ tử vong chung trên cả nước do COVID-19, trong đó nhóm tuổi từ 0-2 tuổi chiếm tỷ lệ nhiều hơn so với các nhóm còn lại 0,18%.

Mặc dù lâm sàng ở trẻ em nhiễm COVID-19 không biểu hiện nặng như người lớn, tỷ lệ tử vong cũng thấp nhưng ngay cả những trường hợp không có hoặc có ít các triệu chứng vẫn xuất hiện nhiều tổn thương sau nhiễm COVID-19 với các mức độ khác nhau từ nhẹ đến nặng, thậm chí đe dọa tới tính mạng của trẻ giai đoạn sau nhiễm COVID-19. Chúng ta cùng tìm hiểu về chủ đề này!

1. Hội chứng hậu COVID-19 là gì?

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa: hậu COVID-19 là tình trạng bao gồm một loạt các triệu chứng (cả về thể chất và tinh thần) xảy ra trong hoặc sau khi nhiễm COVID-19, tồn tại kéo dài ít nhất 12 tuần và không giải thích được bằng các chẩn đoán thay thế.

Hiện cũng có nhiều thuật ngữ khác nhau chỉ tình trạng này như "Covid-19 kéo dài", "Di chứng sau giai đoạn Covid-19 cấp tính", "Covid-19 mạn tính"… Nhưng thuật ngữ "Hậu Covid-19" là phổ biến nhất.

2. Tỷ lệ xuất hiện hậu COVID-19 ở trẻ em và có thể xảy ra ở những trẻ nào?

Nhiều nghiên cứu trên thế giới công bố 20-40% trẻ em và vị thành niên có biểu hiện hội chứng “hậu COVID-19”.

Theo WHO, “hậu COVID-19” có thể xảy ra ở bất kỳ trẻ nào, kể cả những trẻ trước đó mắc COVID-19 mà không có triệu chứng, có triệu chứng nhẹ hay nặng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, trẻ lớn, trẻ có tiền sử dị ứng, trẻ mắc bệnh COVID-19 mức độ nặng, điều trị hồi sức có nguy cơ cao bị “COVID-19 kéo dài”.

3. Thời gian xuất hiện khi nào?

Các triệu chứng của tình trạng “hậu COVID-19” có thể bắt đầu ngay từ ngày đầu tiên khi mắc COVID-19 và tồn tại kéo dài hoặc xuất hiện giai đoạn sau này.

4. Tại sao có hội chứng “hậu COVID-19”?

Hội chứng “hậu COVID-19” do nhiều cơ chế gây ra:

• Tác động trực tiếp của virus gây tổn thương các cơ quan  sau giai đoạn hồi phục
• Hậu quả của quá trình viêm kéo dài
• Nhiễm COVID-19 làm nặng hơn bệnh nền đã có
• Hội chứng mệt mạn tính
• Nằm viện kéo dài hoặc đặt nội khí quả thở máy
• Rối loạn stress sau sang chấn
• Ảnh hưởng tâm thần kinh sau giãn cách

5. Các tổn thương gặp trong “hậu COVID-19”

Giống bệnh cảnh COVID-19 cấp tính, hội chứng “hậu COVID-19” có tổn thương và biểu hiện triệu chứng ở nhiều cơ quan: hô hấp, tim mạch, tâm thần kinh, tiêu hóa, nội tiết, thận, da, lông...

Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), tình trạng “hậu COVID-19” ở trẻ em có thể bao gồm các vấn đề sau:

- Hô hấp: COVID-19 thường ảnh hưởng đến phổi nhất, nên các triệu chứng hô hấp kéo dài khá phổ biến, bao gồm: Ho, đau ngực, khó thở... Các triệu chứng này có thể kéo dài 3 tháng hoặc lâu hơn.

- Tim mạch: Các triệu chứng của viêm cơ tim có thể xảy ra, bao gồm: Đau ngực, khó thở, nhịp tim không đều và mệt mỏi. Trong một số trường hợp nặng, viêm cơ tim có thể dẫn tới suy tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc đột ngột ngừng tim.

- Tiêu hóa: Viêm dạ dày ruột có biểu hiện đau bụng, tiêu chảy, chán ăn, buồn nôn.

- Rối loạn khứu giác và vị giác: Khoảng 1/4 trẻ em từ 10-19 tuổi bị thay đổi mùi, vị giác khiến ảnh hưởng đến thói quen ăn uống và đặc biệt khiến trẻ có thể không nhận ra một số mùi nguy hiểm (khói, khét khi cháy, chập điện...).

- Thần kinh:

• Giai đoạn COVID-19 cấp tính có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Trong một số trường hợp hiếm có thể dẫn đến đột quỵ hoặc viêm não. Trẻ em đã từng bị COVID-19 có thể có những thay đổi nhỏ về chú ý, ngôn ngữ, vận động và tâm trạng.
• Suy giảm nhận thức do hiện tượng “Não sương mù” biểu hiện: Đãng trí, giảm khả năng chú ý, học tập khó khăn hơn, đọc chậm hơn, đọc ngắt quãng, đọc lặp lại nhiều lần, khả năng viết chậm hơn… có thể xảy ra. Nếu trẻ căng thẳng, ngủ không đủ giấc có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng này.

- Mệt mỏi về thể chất: Trẻ có thể dễ mệt mỏi hơn và sức chịu đựng khi hoạt động kém hơn, ngay cả khi không có các tổn thương về tim mạch hoặc hô hấp do virus gây ra.

- Đau đầu: Đau đầu là một triệu chứng phổ biến trong và sau khi mắc COVID-19.

- Sức khỏe tâm thần và hành vi: COVID-19 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của trẻ. Đặc biệt, đối với trẻ đang mắc các rối loạn, bệnh tâm thần/ hành vi, việc phải nhập viện, cách ly, nghỉ học… có thể làm cho các triệu chứng trầm trọng hơn.

- Hội chứng viêm hệ thống liên quan tới Covid-19 ở trẻ em  (MIS-C): Đây là một biến chứng hiếm gặp nhưng rất nặng, có nguy cơ dẫn đến tử vong, thường xảy ra từ 2 đến 6 tuần sau khi mắc Covid-19. Nhiều cơ quan trong cơ thể bao gồm tim, phổi, thận, não, da, mắt, các cơ quan tiêu hóa... có thể bị tổn thương. 

Các biểu hiện bao gồm sốt cao trên 3 ngày kèm theo: 

• Tổn thương da niêm mạc (nổi ban, đỏ mắt, môi đỏ, lưỡi đỏ như quả dâu tây, phù nề bàn tay, bàn chân); 
• Rối loạn tiêu hóa (đau bụng, tiêu chảy, nôn); 
• Suy tim (mệt, xanh tái, môi nhợt, tay chân lạnh)...

- Các triệu chứng của bệnh đái tháo đường: Đi tiểu thường xuyên, trẻ hay khát nước, nhanh đói, giảm cân, mệt mỏi, buồn nôn, nôn, đã được báo cáo ở một số trẻ em mắc Covid-19.

6. Khi nào tôi nghi ngờ con mình có triệu chứng hậu COVID-19?

Các triệu chứng xuất hiện trong và sau 4 tuần kể từ ngày trẻ có biểu hiện triệu chứng nhiễm COVID-19 đầu tiên và làm test nhanh dương tính:

Triệu chứng thường gặp nhất: mệt mỏi kéo dài, đau đầu, đau cơ khớp, ho, khó thở, đặc biệt là khó thở khi vận động gắng sức, rụng tóc, mất mùi vị, giảm khả năng nhận thức, giảm tập trung, lú lẫn, hay các rối loạn tâm lý, như lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ,...

Nếu bạn nghĩ rằng con bạn bị hội chứng hậu nhiễm COVID-19, bạn nên liên hệ với bác sĩ nhi khoa và đưa con đến cơ sở y tế để thăm khám.

7. Chẩn đoán như thế nào?

Hướng dẫn khuyến cáo của Viện Hàn Lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho rằng: tất cả trẻ em và thanh thiếu niên có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19 phải có ít nhất một lần tái khám chuyên khoa Nhi vào thời điểm sau khoảng thời gian cách ly và trước khi trở lại với bất kỳ hoạt động thể chất, thường sau 4 tuần nhiễm COVID-19 cấp tính. Trẻ sẽ được thăm khám toàn diện và chỉ định một số xét nghiệm nếu cần thiết. Tuy vây, trên thực tế chỉ khuyến cáo với những trẻ có biểu hiện bất thường sau nhiễm virus SARS – COV-2.

8. Điều trị

Với mỗi tình trạng cụ thể sẽ có biện pháp điều trị phù hợp. Việc chăm sóc, theo dõi toàn diện bao gồm cả phục hồi chức năng có thể giúp ích cho trẻ.

Bệnh nhân được xử trí đa chuyên khoa, đa phương thức, bao gồm:

• Theo dõi dài hạn tiến triển các triệu chứng.
• Xác định các biến chứng có thể can thiệp.
• Điều trị phục hồi cả về thể chất, sức khỏe tâm thần.

9. Bệnh có hồi phục không?

Nếu chẩn đoán và điều trị kịp thời thì hầu hết hồi phục trong 1- 5 tháng.

 10. Có nguy hiểm không?

Có. Bởi vì: Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống, giảm khả năng học tập, thay đổi tâm lý.

Đặc biệt, biến chứng MIS-C có ảnh hưởng tới tim. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể sẽ gây ra một số biến chứng nguy hiểm như viêm cơ tim, giãn động mạch vành, trụy tim mạch, suy tim, rối loạn đông máu, tổn thương đa cơ quan thận, gan,… đe dọa tới tính mạng.

11. Phòng chống

Cách tốt nhất để ngăn ngừa hội chứng “hậu Covid-19” ở trẻ là ngăn ngừa nhiễm bệnh bằng cách:

• Tiêm vắc xin Covid-19 là biện pháp hiệu quả và quan trọng nhất, làm giảm nguy cơ lây nhiễm và giúp giảm nguy cơ nhập viện và tử vong do Covid-19.
• Đeo khẩu trang
• Giữ khoảng cách với người khác
• Hạn chế đến những nơi đông người
• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc nước rửa tay.
• Bên cạnh đó, phụ huynh nên khuyến khích trẻ vận động, chơi thể thao, nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống dinh dưỡng, hạn chế dùng điện thoại, tivi...

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.https://www.aap.org/en/pages/2019-novel-coronavirus-covid-19-infections/clinical-guidance/post-covid-19-conditions-in-children-and-adolescents/

2.https://www.aap.org/en/pages/2019-novel-coronavirus-covid-19-infections/children-and-covid-19-state-level-data-report/#:~:text=Since%20the%20pandemic%20began%2C%20children,%25%20of%20the%20US%20population).

3. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html

4.https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(21)00124-3/fulltext

5. Quyết định-5155-QD-BYT-2021 về hướng dẫn chẩn đoán và điều trị Covid-19 ở trẻ em.

Ngày đăng: 24/02/2022

Tin tức