, giật mình nhiều, run, yếu chi, đi không vững. Trẻ được đưa vào Khoa Nhi Hồi sức tích cực trong tình trạng nguy kịch: kích thích, da nổi vân tím toàn thân, rối loạn nhịp tim nặng, HA tăng cao 180/110mmHg, thở ậm ạch có cơn ngưng thở. Trẻ nhanh chóng được chẩn đoán: bệnh tay chân miệng độ IV ngày 3 biến chứng rối loạn nhip tim- suy hô hấp nặng. Trẻ được hồi sức tích cực: thở máy, thuốc vận mạch - trợ tim, Milrinone, truyền Immunoglobulin. Phiên trực đã hội chẩn toàn bệnh viện tiến hành lọc máu liên tục cho trẻ. Sau 48 giờ lọc máu liên tục, tình trạng trẻ cải thiện dần, hết sốt, trẻ tỉnh, nhịp tim dần trở về bình thường và cai máy thở sau đó. Sau những thời khắc nguy kịch, căng thẳng, trẻ đã bình phục, ăn uống lại gần như bình thường, vui đùa cùng mẹ. Dưới đây là một số thông tin về bệnh tay chân miệng, các bậc cha mẹ cần quan tâm để đưa trẻ đi khám phát hiện bệnh kịp thời

 I. Bệnh tay chân miệng là gì? 

Bệnh tay chân miệng là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi rút đường ruột gây ra. Tác nhân gây bệnh thường gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bệnh lây truyền từ người sang người, chủ yếu theo đường tiêu hóa. Nguồn lây chính từ nước bọt, phỏng nước và phân của trẻ mắc bệnh .Bệnh thường tự khỏi và không đe dọa nhiều đến sức khỏe của trẻ, tuy nhiên cũng có thể gây ra những biến chứng nặng nề cho trẻ và thậm chí dẫn đến tử vong. 

Bênh thường xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 3 tuổi liên quan đến các yếu tố sinh hoạt tập thể như trẻ đi học tại nhà trẻ, mẫu giáo, nơi vui chơi. Bệnh xảy ra quanh năm, tăng cao từ tháng 2 đến tháng 4 và tháng 9 đến tháng 12 hàng năm. 

II. Triệu chứng gợi ý trẻ mắc tay chân miệng

Việc phát hiện sớm bệnh tay chân miệng ở trẻ là một trong những yếu tố quan trọng giúp cho việc điều trị được thuận lợi, trẻ được chăm sóc và theo dõi sát, hạn chế được những rủi ro có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ nếu phát hiện và điều trị quá trễ. Bệnh tay chân miệng ở trẻ em thường có những dấu hiệu sau: 

• Trẻ thường sốt nhẹ, nhiệt độ dao động từ 37.50C đến 380C. Tuy nhiên có những trẻ bị sốt cao liên tục trên 390C là một trong những dấu hiệu gợi ý trẻ bị tay chân miệng nghiêm trọng cần nhập viện để điều trị. 

• Biểu hiện đặc trưng của bệnh là tổn thương hồng ban, bọng nước xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng mông, đầu gối. 

• Một trong những biểu hiện rất thường gặp là tình trạng loét miệng. Vị trí loét miệng thường được phát hiện nhiều nhất là vùng hầu họng (gần lưỡi gà), niêm mạc má, môi hoặc lưỡi, số lượng từ 1 đến vài mụn loét trong miệng. Loét miệng khiến trẻ có cảm giác đau rát khi ăn, uống là lý do trẻ không chịu ăn, không chịu bú và thường chảy nước bọt liên tục. 

Cần đưa trẻ đến ngay bệnh viện nếu thấy trẻ có một trong những biểu hiện sau:

• Sốt cao liên tục 390C không hạ sau khi đã hạ sốt tích cực. 

• Giật mình chới với, hốt hoảng, thất thần. 

• Run chi (khi đưa đồ chơi cho trẻ cầm). 

• Yếu chi. 

• Trẻ đi đứng loạng choạng. 

• Trẻ đảo mắt bất thường. 

• Nôn ói nhiều. 

• Quấy khóc (dỗ không nín). 

• Co giật. 

• Thở mệt. 

III. Chẩn đoán bệnh tay chân miệng như thế nào? 

Để chẩn đoán xác định tay chân miệng, trẻ có những biểu hiện nghi ngờ cần được thăm khám bởi Bác sĩ chuyên khoa Nhi và được làm các xét nghiệm cần thiết: 

• Xét nghiệm máu: như công thức máu, đường máu, CRP. 

• Dịch não tủy: trong những trường hợp có biến chứng thần kinh. 

• Chẩn đoán hình ảnh: Xquang ngực có thể thấy hình ảnh phù phổi cấp trong những trường hợp gây rối loạn chức năng cơ tim; chụp cộng hưởng từ (MRI) để phát hiện những hình ảnh bất thường ở não nếu có biến chứng thần kinh trung ương. 

• Để xác định tác nhân, mẫu bệnh phẩm lấy từ mụn nước, dịch hầu họng, phân làm xét nghiệm PCR (polymerase Chain Reaction) với độ nhạy cao và kết quả xét nghiệm nhanh. 

IV. Tay chân miệng được điều trị như thế nào? 

Hầu hết những trẻ tay chân miệng độ nhẹ đều được cho theo dõi và chăm sóc tích cực tại nhà theo các nguyên tắc sau: 

1. Cách ly đúng cách giữa trẻ bệnh - trẻ lành để hạn chế sự lây nhiễm

• Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ ngày khởi bệnh để ngăn chặn sự lây nhiễm cho trẻ khác trong môi trường học đường. 

• Trong nhà có nhiều trẻ cùng chung sống, nên cách ly tuyệt đối, khuyến khích trẻ bệnh không nên chơi chung với trẻ lành trong thời gian mắc bệnh, cần giám sát chặt chẽ các hoạt động thường nhật của trẻ bệnh. 

• Cần mang khẩu trang y tế khi tiếp xúc và chăm sóc trẻ bệnh và cho cả trẻ bệnh. 

• Sau khi tiếp xúc phải rửa tay sạch bằng xà phòng và nước sạch ngay. 

2. Thực hiện vệ sinh cá nhân tốt cho trẻ bệnh giúp trẻ mau lành bệnh

• Thường xuyên tắm rửa sạch sẽ cho trẻ hàng ngày bằng xà phòng với nước sạch. 

• Khuyến khích trẻ rửa tay sạch sẽ, đúng cách bằng xà phòng dưới vòi nước chảy để ngăn ngừa sự tái nhiễm qua đường tay - miệng. 

• Quần áo, tã lót của trẻ bệnh nên được tẩy trùng sạch sẽ bằng nước sôi trước khi giặt sạch bằng xà phòng. 

• Vật dụng ăn uống của trẻ như bình sữa, ly uống nước, chén ăn cơm, muỗng ăn nên được luộc bằng nước sôi và sử dụng riêng biệt. 

3. Tạo môi trường sống trong lành và an toàn giúp trẻ khỏe mạnh hơn.

4. Sử dụng thuốc tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ

Hiện tại bệnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị triệu chứng bao gồm: 

• Giảm đau miệng và hạ sốt bằng cách lau mình bằng nước ấm, dùng thuốc hạ sốt Paracetamol, tuyệt đối không sử dụng  Aspirin để hạ sốt, giảm đau cho trẻ. 

• Có thể sử dụng Antiacid dạng gel chấm vào sang thương ở miệng giúp trẻ giảm đau, ăn uống dễ dàng hơn. 

• Giảm ngứa bằng các thuốc kháng histamin thông thường như Chlorpheniramine, Theralen... theo chỉ định của bác sĩ. 

• Bổ sung nhiều nước cho trẻ, nhất là các loại nước ép trái cây chứa nhiều vitamin. 

V. PHÒNG BỆNH 

Hiện tại, ở Việt Nam vẫn chưa có vaccin phòng ngừa bệnh tay chân miệng. Do vậy, biện pháp chính vẫn là vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng (nhất là sau khi thay quần áo, tã lót, sau khi tiếp xúc với phân, nước bọt), rửa sạch đồ chơi, sàn nhà bằng Cloramin B hoặc nước Javel, cách ly trẻ bệnh trong vòng 7-10 ngày kể từ ngày khởi bệnh. 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bệnh viện Nhi Đồng 1 (2020), Phác đồ điều trị nhi khoa. 

2. Bệnh viện Nhi Đồng 2 (2016), Phác đồ điều trị nhi khoa. 

3. Bộ Y tế (2011). Cẩm nang hướng dẫn chẩn đoán và xử trí bệnh tay chân miệng. 

4. Hand, foot, and mouth disease: https://www.cdc.gov/features/handfootmouthdisease/index.html. 

  Bs. Lê Quý Dũng.

Ngày đăng: 22/03/2021

Tin tức