BẢO TỒN THỰC QUẢN TRONG ĐIỀU TRỊ

TEO THỰC QUẢN TYPE A BẰNG PHẪU THUẬT NỘI SOI NGỰC:      CỘT MỐC MỚI CỦA NGOẠI NHI ĐÀ NẴNG

                             BS. CKII. Nguyễn Phi Phong

                             Trưởng khoa Ngoại, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng

Một em bé sinh ra không thể nuốt được giọt sữa nào

Thực quản là đoạn ống dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Ở một số trẻ, đoạn ống này không hình thành trọn vẹn trong bào thai mà đứt làm hai đoạn - đó là bệnh teo thực quản bẩm sinh, gặp ở khoảng 1/2.500 – 1/3.000 trẻ sinh sống.

Trẻ mắc bệnh Teo thực quản không nuốt được nước bọt, sùi bọt cua ở miệng, sặc tím khi bú. Nếu không được phát hiện và mổ kịp thời, sữa và dịch tiêu hóa sẽ tràn vào phổi gây suy hô hấp.

Trong hơn 80 năm, kể từ khi Cameron Haight thực hiện thành công ca nối thực quản đầu tiên vào năm 1941, điều trị teo thực quản đã trải qua nhiều cuộc cách mạng lớn. Từ phẫu thuật mở, đến phẫu thuật nội soi, rồi các chiến lược bảo tồn thực quản thay thế cho việc chuyển vị dạ dày hay đại tràng. Và hôm nay, chúng tôi có thêm một cột mốc đáng nhớ viết tiếp hành trình ấy.

Lần đầu tiên tại Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, một bệnh nhi teo thực quản type A (không có rò khí – thực quản, long-gap esophageal atresia) đã được phẫu thuật nội soi lồng ngực bảo tồn thực quản, kéo dài hai đầu thực quản bằng nguyên lý của kỹ thuật Foker và nối tận – tận trực tiếp, thay vì phải thay thế thực quản bằng dạ dày hoặc đại tràng như cách điều trị kinh điển.

Đối với chúng tôi, đây không chỉ là thành công của một ca mổ mà là sự thay đổi sâu sắc về tư duy điều trị.

1. Type A – Thử thách lớn nhất của phẫu thuật teo thực quản

Khác với teo thực quản type C chiếm khoảng 85–90% trường hợp, teo thực quản type A chỉ gặp khoảng 7–8%. Điểm khó nhất của bệnh lý này là:

• Không có đường rò giúp đầu dưới phát triển.
• Khoảng cách giữa hai đầu thực quản thường rất xa (long-gap).
• Hai đầu thực quản thường không thể nối ngay sau sinh.

Chính vì vậy, trong nhiều thập kỷ, chiến lược kinh điển được áp dụng là:

1. Mở thông dạ dày nuôi ăn.
2. Chờ trẻ lớn từ 6–12 tháng.
3. Sau đó phẫu thuật thay thế thực quản bằng dạ dày, đại tràng hoặc hỗng tràng.

Đây từng được xem là lựa chọn an toàn nhất.

Nhưng... không có vật liệu thay thế nào có thể tốt bằng chính thực quản của trẻ.

2. Vì sao bảo tồn thực quản luôn là mục tiêu cao nhất?

Thực quản tự nhiên của trẻ sở hữu những ưu điểm vượt trội:

• Nhu động sinh lý tự nhiên.
• Cảm giác nuốt bình thường.
• Khả năng phát triển song hành cùng cơ thể.
• Ít biến chứng lâu dài hơn.

Trong khi đó, các phẫu thuật thay thế thực quản kinh điển thường kéo theo nhiều hệ lụy phức tạp: trào ngược nặng, rối loạn làm rỗng dạ dày, hẹp miệng nối, xoắn hoặc giãn đoạn ruột thay thế, phải mổ lại nhiều lần, ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng sống suốt đời.

Vì vậy, trong hơn hai thập kỷ qua, xu hướng của các trung tâm ngoại nhi hàng đầu thế giới đã chuyển mạnh sang một triết lý mới: Giữ lại thực quản thật bằng mọi giá nếu còn khả năng.

3. Kỹ thuật Foker kết hợp phẫu thuật nội soi: Bước tiến thay đổi lịch sử

Bác sĩ John E. Foker đã chứng minh một nguyên lý đặc biệt: Mô sống sẽ phát triển khi chịu lực kéo liên tục. Thay vì thay thế thực quản, hai đầu thực quản được đặt lực kéo có kiểm soát trong nhiều ngày để thực quản dài thêm, khoảng cách được rút ngắn, cuối cùng có thể nối trực tiếp. Kỹ thuật này đã đưa bảo tồn thực quản trở thành "nguyên tắc" khi nào còn có thể thay vì chuyển ngay sang thay thế thực quản. Nguyên lý này đã thay đổi hoàn toàn quan điểm điều trị teo thực quản khoảng cách xa tại nhiều trung tâm lớn trên thế giới.

Nếu Foker mở ra khả năng giữ lại thực quản thì phẫu thuật nội soi lại giúp giảm tối đa sang chấn.

Từ ca mổ nội soi điều trị teo thực quản đầu tiên của Steven Rothenberg năm 2000 đến nay, hàng loạt nghiên cứu đã chứng minh phẫu thuật nội soi có kết quả tương đương hoặc vượt trội mổ mở, đồng thời tránh được các biến dạng thành ngực, cột sống và vai sau mổ.

4. Ca bệnh tại Bệnh viện Phụ sản Nhi Đà Nẵng

Một bé trai quê Đà Nẵng, mắc chứng teo thực quản type A. Mới 3 ngày tuổi, con đã phải mổ mở một lỗ ở bụng để bơm sữa nuôi ăn — vì không có đường nào khác đưa sữa vào dạ dày.

Hơn ba tháng sau, con lên được 4 kg. Nhưng hai đầu thực quản vẫn cách nhau tới 5 đốt sống — rất xa.

Thay vì bỏ thực quản của con, ekip Khoa Ngoại quyết định giữ lại bằng được, với hai lần mổ nội soi lồng ngực:

🔹 Lần 1: Nội soi lồng ngực qua mấy lỗ nhỏ vài milimet, tìm hai đầu thực quản, rồi khâu kéo hai đầu lại gần nhau. Đây là nguyên lý của kỹ thuật Foker: mô sống khi bị kéo liên tục sẽ tự dài ra.

Xem tiếp bài viết tại đây!!!

Ngày đăng: 14/09/2026

Tin tức